۹۹+۱ ویژگیِ فردِ سالم از دیدگاه روان‌شناسی (بخش هفتم)

ویژگی‌های فرد سالم:

هفـــده – داشتن هدف، مقصود و معنا در زندگی: او دقیقا می‌داند که اکنون کجاست و به کجا باید برود، هدف را تعیین کرده و راه رسیدن به آن را تبیین نموده است. علاوه بر آن، فراسوی هدف، مقصود و منظوری دارد و بالاتر از آن معنایی برای خود، زندگی و راهش قائل است. هدف‌ها به سه دسته تقسیم می‌شوند: کوتاه مدت(دو روز تا دو ماه)، میان مدت(دو ماه تا دو سال) و بلند مدت(دو سال تا پنج سال). کسب علم و آگاهی، شغل، سلامت فیزیکی و روانی، روابط اجتماعی، تفریح و سرگرمی از جمله مسائل مهم و اساسی زندگی هستند که باید برای آن‌ها هدف‌گذاری کرد.

هجـــده – تفکیک بین وسیله و هدف: بسیاری از مردم به دلیل آسیب‌ها و یا باورها و اعتقادات کودکی، در آغاز آنچه وسیله‌ست را هدف می‌گیرند. مثلا اگر پول وسیله‌ای‌ست برای برآوردن نیازهای انسانی، برخی پول را به عنوان هدفی تلقی کرده و به دنبال کسب آن به هر شکل و فرمی و نگه‌داشتن و خرج‌نکردن آن هستند. در نتیجه با وجود اینکه در ظاهر میلیون‌ها دلار پول دارند، رنجی که از پول‌های داشته‌ی خود می‌برند به مراتب بیش از رنج پول‌های نداشته‌ی فقیران هست.

مثال دیگر در این زمینه، ازدواج است. تا امروز ازدواج، تشکیل و یا نگه‌داشتن خانواده به عنوان هدفی بوده در حالی که امروزه انسان به دلیل توانایی‌هایی که پیدا کرده و به مرحله‌ی استقلال، آزادی و خودکفایی رسیده، ازدواج هدف نیست بلکه وسیله‌ای‌ست برای سلامت فیزیکی و روانی و رشد و خوشبختی. درنتیجه اگر ازدواج منتج به اهداف مذکور نمی‌گردد این که باید ازدواج کرد یا چنین هدفی داشت، باید کنار گذاشته شود.

نـــوزده – سیستم اخلاقی درست، مناسب و پذیرفته‌شده: آنچه به عنوان سیستم اخلاقی میشناسیم، پنج اصل اصولی و اساسی ست.

«عدالت و انصاف، واقعیت و حقیقت، رهایی و آزادی، محبت و عشق، حرمت و حیثیت»

فرد سالم این اصول را به عنوان بایدهایی که می‌بایست به سمت آن‌ها حرکت کرد و تا حد ممکن آن‌هارا به صورت مطلق گرفت پذیرفته. گرچه انسان به صورت نسبی عمل و حرکت می‌کند اما به سمت مطلق بودن آن‌ها حرکت کند، یعنی همیشه حقیقت را می‌گوید و راستی که میداند ابراز می‌کند حتی اگر به ضرر و زیان خود و دیگران باشد. او به خاطر منافع خود، مصلحت یا هر موضوع دیگری بر روی اصول اخلاقی پا نمی‌گذارد.

نظام ارزشی کمی با اصول اخلاقی متفاوت است، یعنی در جامعه موضوعات و مطالبی ترجیح داده شده و افراد بر آن اساس حرکت می‌کنند. در حالی که اصول اخلاقی، مطالب انسانی‌ای هستند که تقریبا به زمان و مکان خاصی یا به موضوع و مطلب معینی ارتباط ندارند در صورتی که نظام ارزشی، واقعیات مرجح هستند. مثلا ترجیح انسان برای زندگی در برابر مرگ، او را به سمت گشایش دانشکده پزشکی می‌کشاند.

بـــیست – تعریف فرد سالم از انسان: امروزه دو تعریف از نظر فلسفی و علمی وجود دارد:

• انسان موجودی‌ست ناقص. نه کثیف، نه نجس، نه گناهکار، نه بد، نه خوب. از نظر علمی انسان موجودی‌ست ناقص که از طریق پرورش، تعلیم و تربیت و تجربیات زندگی به سمت کمال می‌رود.

• انسان موجودی‌ست که از آینده خبر دارد و می‌تواند آینده را از همکنون بسازد و مسئولیت این ساختن را بر عهده‌ی خود و دیگران می‌داند. به همین دلیل است که فقط و فقط انسان است که مضطرب و نگران می‌شود زیرا از آینده خبر دارد و چنین حال و احساسی در حیوان نیست، با وجودی که در ترس انسان و حیوان مشترک‌ست.

بیست و یـــک – انسان همیشه هدف است نه وسیله، انسان شخص است نه شیء و کالا:

هیچ انسانی را نمی‌توان هیچ‌زمان به پای هیچ بتی، از خدا گرفته تا باورها و اعتقادات حتی آرمان و ایدئولوژی فدا کرد. هدف از همه‌ی اینها انسان‌ست. انسان را نمی‌توان کشت تا جامعه‌ای بهتر باشد. انسان را نمی‌توان از میان برداشت تا دموکراسی و آزادی برقرار شود. انسان به خودی خود هدف است.

نگاه شیء و کالاگونه به انسان، ناچار فرد را به این نتیجه می‌رساند که خودِ فرد نیز کالاست. انسان را می‌فروشد و می‌خرد. درنتیجه با بروز اولین علائم پیری و فرسودگی در خود، احساس بی‌ارزشی می‌کند. این نگاه ویران‌گر است. انسانی که به خود به عنوان کالا نگاه می کند، حتی اگر زیباترین و بهترین و باهوش‌ترین و عاقل‌ترین باشد، چون ایام پیری و شکستی و از دست دادن توانایی‌های جسمی و ذهنی-روانی فرا می‌رسد، رنجی که می‌برد چند برابر کسی‌ست که از آغاز خود را شخص می‌دیده اما  ظاهر زیبا و هوش و عقلی آنچنان هم نداشته.

بیست و دو – فرد سالم به خود و دیگران اجازه داده نظام باورها و اعتقادات و هر سیستم و سازمانی را نقد، انتقاد و علیه آن‌ها اعتراض کند. او این واقعیت را دریافته که همه‌ی سیستم‌ها، سازمان‌ها، باورهاو اعتقادات، آن زمان که زیر شلاق نقد و انتقاد و اعتراض قرار می‌گیرند، پاک می‌شوند و صیقل می‌یابند و ارزش و اهمیت بیشتر یافته و شایسته انسان می‌شوند.

او هرگز با فرد و افراد کاری ندارد، هرگز دشمنی خود را متوجه انسان نکرده زیرا انسان را مقدس، شخص(نه کالا)، هدف(نه وسیله)و موجود ناقصی می‌داند که به سمت کمال حرکت میکند. اما به باورها، جهان‌بینی و فلسفه و نظریات به راحتی حمله می‌کند به دو دلیل: یک آنکه آنرا بهتر کند و دیگر آنکه هیچ باور و اعتقادی از آنِ کسی نیست. با اعتراض به باور و عقیده‌ای به کسی توهینی نشده. مردمانی که باور و اعتقادی دارند باید توان اثبات آن را داشته باشند یا انتقاد و اعتراض دیگران را به عنوان حق و واقعیت بپذیرند.

فرد سالم آمادگی دارد باورها و نظریات و اعتقادات خود را، خود و دیگران مورد انتقاد و اعتراض قرار دهند. با خود و دیگران در جنگ و ستیز نیست ولی با هر نظام باورها و اعتقاداتی درگیر شده، این واقعیت و حقیقت را پذیرفته که از طریق آزادی بیان و عقیده و برخورد و تضارب افکار و عقاید مختلف و متفاوت میتوان عقاید بهتری پیدا کرد و راحت‌تر و آسوده‌تر زیست.